Çocuklarla kurduğumuz cümleler, onların kendilik algısını, duygusal dayanıklılığını ve dünyayı yorumlama biçimini etkiler. Bazen fark etmeden, yalnızca birkaç kelimeyle çocuklara üç temel inancı yükleyebiliriz: “Yetersizim”, “Duygularım yanlış”, “Başkalarının duygularından ben sorumluyum.”
Bu yazıda, günlük hayatta sıkça kullandığımız bazı ifadelerin çocuklarda nasıl izler bırakabileceğinden ve bunun yerine hangi cümlelerin daha destekleyici olacağından bahsedeceğiz.
Çocuğun sık sık duyduğu “Ben hallederim, sen yapamazsın.” tarzı cümleler, iyi niyetli bir koruma çabası gibi görünse de zamanla çocukta yetersizlik inancı oluşturabilir.
Bu durumda çocuk:
Sorumluluk almaktan çekinir, Yanlış yapma korkusuyla harekete geçemez, Uzun vadede “Ben zaten yapamam.” düşüncesine sığınabilir.
Daha destekleyici alternatifler: “İstersen birlikte deneyebiliriz.” “Önce sen bir dene, ben buradayım.”
Bu tür ifadeler çocuğun cesaretini artırır, gelişim alanı yaratır ve deneme yanılma yoluyla öğrenmesine imkan tanır.
Ağlama, Bunda ne var?, Yine mi ağlıyorsun? gibi cümleler özellikle hassas çocuklarda duygularının yanlış olduğu inancını pekiştirir. Çocuk duygularını bastırmayı öğrenir ve zamanla: Kendi duygularını ifade edemeyen, Duygusal olarak içe kapanan ya da öfke patlamaları yaşayan bir bireye dönüşebilir.
Daha destekleyici alternatifler: “Şu an biraz üzgün görünüyorsun.” “İstersen biraz konuşabiliriz.”
Şefkatli ve kabul eden bir yaklaşım, çocuğun duygularına alan açar ve duygusal dünyasını sağlıklı bir şekilde düzenlemesini sağlar.
Eğer sık sık “Beni çok kırdın, beni çok üzdün.” gibi cümleler kullanılıyorsa, çocuk ebeveynin duygularından kendisinin sorumlu olduğu inancını geliştirir.
Bu da büyüdüğünde: Başkalarını üzmekten korkan, “Hayır” diyemeyen, Kendi ihtiyaçlarını sürekli erteleyen bir yetişkin olmasına neden olabilir.
Daha sağlıklı alternatifler: “Bu davranış beni üzdü ama sen benim için çok değerlisin.” “Şimdi bunu birlikte çözebilir miyiz?” Bu yaklaşım hem sınır koyar hem de ilişkideki güven duygusunu korur.
Unutmayalım ki çocuklar duygusal dünyalarını bizim aynalarımızla inşa ederler.
Söylediğimiz kadar nasıl söylediğimiz de büyük önem taşır.
Farkındalıkla kurduğumuz her cümle, çocukların içinde güvenli bir iç sesin temelini atar. Çünkü biz aslında sadece bir söz söylemiyoruz bir gelecek inşa ediyoruz.
Aleyna KAYA/Psikolog